PROGRAM Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym

Zadanie realizowane ze środków
Narodowego Programu Zdrowia
na lata 2021-2025,
finansowane przez Ministra Zdrowia

Dlaczego?

W sytuacjach trudnych, z którymi nie możemy sobie poradzić – tracimy nadzieję. Wtedy nierzadko przychodzą czarne myśli, rezygnacyjne, czasem samobójcze. Jak w takich chwilach dajemy sobie radę? Co pomaga? Co nie pomaga? Do kogo zwracamy się o ratunek czy pomoc? Gdzie i u kogo znajdujemy wsparcie?

Samobójstwo to śmierć, której możemy zapobiec. Bądźmy wrażliwi na siebie nawzajem. Korzystajmy z pomocy specjalistów.

Celem realizatorów Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym jest skuteczna profilaktyka i zmniejszenie liczby samobójstw w Polsce. Chcemy łączyć dobre doświadczenia, korzystać z dorobku nauki i działać wspólnie!

Kto?

Po wielu latach wspólnych działań środowisk naukowych, organizacji pozarządowych i instytucji publicznych został wprowadzony w życie Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w ramach celu 3 czyli Promocja Zdrowia Psychicznego. Dużą rolę w opracowaniu tego Programu odegrał zespół ekspertów skupiony w Zespole Roboczym ds. zapobiegania depresji i samobójstwom przy Radzie ds Zdrowia Publicznego przy Ministerstwie Zdrowia.

Instytutowi Psychiatrii i Neurologii (IPiN) w Warszawie powierzono koordynację realizacji wszystkich zadań określonych w tej części NPZ. Na terenie IPiN działa Biuro ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym powołane w celu koordynacji oraz prowadzenia działań określonych w Programie Zapobieganie Zachowaniom Samobójczym. IPiN powołał Radę Konsultacyjną złożoną z ekspertów z zakresu zdrowia publicznego, różnych dziedzin medycyny, psychologii a także przedstawicieli organizacji pozarządowych i jednostek samorządu terytorialnego w celu wyboru szczegółowych działań i ich zakresu poddane interdyscyplinarnej konsultacji.

W jaki sposób?

Zachowania samobójcze to globalny problem zdrowia publicznego. Śmiercią samobójczą umiera na świecie 700 tysięcy osób rocznie. Liczba osób podejmujących próby samobójcze jest 10-20 krotnie większa.

Zapobieganie zachowaniom samobójczym pozostaje wyzwaniem dla Wszystkich ludzi dobrej woli, służb publicznych, instytucji rządowych, samorządowych i pozarządowych, jako że wywiera na Wszystkich negatywny wpływ.

Celem wyznaczonym przez Światową Organizację Zdrowia jest obniżenie liczby samobójstw o jedną trzecią do roku 2030.

Doświadczenia krajów, które wdrożyły programy zapobiegania zachowaniom samobójczym, dowodzą, że profilaktyka jest skuteczna, czyli zmniejsza ryzyko zachowań samobójczych.

W Polsce każdego dnia umiera śmiercią samobójczą 14 osób, czyli około 5 tysięcy osób rocznie (najczęściej są to mężczyźni i osoby w wieku produkcyjnym 30-70 lat). Dużym problemem zdrowia publicznego są samobójstwa dzieci i młodzieży w wieku 12-18 lat. Śmiercią samobójczą ginie w Polsce ok. 100 nastolatków rocznie.

Dane statystyczne o samobójstwach w Polsce są zbierane równolegle przez:
• Główny Urząd Statystyczny (ostatnie dane za rok 2020)
• Komendę Główną Policji (publikowane co roku)

W ostatnich 5 latach wskaźnik samobójstw (liczba osób zmarłych z powodu samobójstwa na 100 tysięcy mieszkańców) utrzymywał się na podobnym poziomie tj. ponad 11/100 tysięcy). Dotyczy to również 2020 roku (pierwszego roku pandemii Covid-19).

W przypadku prób samobójczych w grupie wiekowej 0 – 18 r.ż. współczynnik wzrósł od 3,6 (w roku 1999) do 20,5 na 100 tys. w roku 2021. Podobnie jak w przypadku samobójstwa, największy wzrost odnotowuje się w grupie wiekowej 13-18 r.ż. (8,5 do 62,5 na 100 tysięcy). Wynik ten jest niepokojący, gdyż podjęcie próby samobójczej wiąże się ze zwiększeniem ryzyka samobójstwa.

Po wielu latach wspólnych działań środowisk naukowych, organizacji pozarządowych i instytucji publicznych w 2021 roku został wprowadzony w życie Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w ramach Narodowego Programu Zdrowia (na lata 2021-2025). Dużą rolę w opracowaniu tego Programu odegrał zespół ekspertów skupiony w Zespole Roboczym ds. zapobiegania depresji i samobójstwom przy Radzie ds Zdrowia Publicznego przy Ministerstwie Zdrowia.

Głównym celem programu jest zapobieganie samobójstwom poprzez:
• Zwiększenie dostępu do pomocy dla osób w kryzysie samobójczym
• Zwiększenie kompetencji osób udzielających pomocy
• Programy profilaktyczne skierowane do różnych populacji
• Ograniczenie dostępu do metod popełnienia samobójstwa
• Poprawę monitorowania prób i zgonów samobójczych
• Oraz prowadzenie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych
• Prowadzenie badań naukowych
• Współpracę z mediami oraz monitoring mediów w zakresie podejmowania przez nie tematyki zachowań samobójczych.

Program jest oparty na strategiach mających naukowe dowody skuteczności oraz na rzetelnych źródłach danych o zjawisku zachowań samobójczych.

Aktualności

Webinar 2

Zapraszamy na webinar:

Zaburzenia adaptacyjne u dzieci i młodzieży. Metody postępowania
Prowadzący: Łukasz Szostakiewicz
07.10.2022, godz. 11:00

Wydarzenie odbędzie się przez platformę zoom: Link do spotkania
Identyfikator webinaru: 960 3488 5243
Kod dostępu: 148228

Link do nagrania (będzie dostępny w dniu 10.10.2022)

Webinar 1

Zapraszamy na webinar:

Zdarzenia traumatyczne w życiu młodego człowieka – jak o nich rozmawiać
Prowadzący: Artur Świtalski
06.10.2022, godz. 11:00

Wydarzenie odbędzie się przez platformę zoom: Link do spotkania
Identyfikator webinaru: 945 4039 2323
Kod dostępu: 556782

Link do nagrania (będzie dostępny w dniu 10.10.2022)

Cykl webinariów poświęconych zdrowiu psychicznemu dzieci i młodzieży

W ramach Narodowego Programu Zdrowia Instytut Psychiatrii i Neurologii organizuje cykl 18 webinariów poświęconych zdrowiu psychicznemu dzieci i młodzieży.
Webinary są bezpłatne, będą odbywały się w każdą środę, czwartek i piątek o godzinie 11.00, zaczynając od 6 października, a kończąc 24 listopada (z wyjątkiem 14 i 20 października oraz 4 i 11 listopada).
Nasi wykładowcy to doświadczeni praktycy pracujący w zawodzie  psychiatry, psychologa, psychoterapeuty, którzy na co dzień zajmują się konkretnymi problemami zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży.
Webinaria adresowane są do pracowników dydaktycznych szkół oraz rodziców.

Linki do poszczególnych wystąpień będą zamieszczone na naszej stronie w zakładce „Aktualności” oraz na Facebooku w każdy poniedziałek. Spotkania będą nagrywane, a ich zapis będzie dostępny na kanale Biura w serwisie YouTubie oraz na Facebooku.

Harmonogram webinarów:

1. Zdarzenia traumatyczne w życiu młodego człowieka – jak o nich rozmawiać 
Prowadzący: Artur Świtalski – 06.10.2022

2. Zaburzenia adaptacyjne u dzieci i młodzieży. Metody postępowania
Prowadzący: Łukasz Szostakiewicz – 07-10-2022

3. Porozmawiajmy o nastolatkach – webinar przybliżający wyzwania rozwojowe i wewnętrzny świat nastolatka
Prowadząca: Małgorzata Kibart – 12.10.2022

4. Fobie społeczne u uczniów szkół podstawowych i średnich 
Prowadzący: Łukasz Szostakiewicz – 13.10.2022

5. ABC zaburzeń emocjonalnych u dzieci i młodzieży
Prowadząca: Katarzyna Bosowska – 19.10.2022

6. Zaburzenia lękowe, przewlekły stres, depresja
Prowadzący: Łukasz Szostakiewicz – 21.10.2022

7. Depresja u dzieci i młodzieży – kiedy pytać, jak diagnozować i jak postępować 
Prowadzący: Artur Świtalski – 26.10.2022

8. Charakterystyka zaburzeń lękowych u dzieci i młodzieży 
Prowadząca: Patrycja Juszczuk – 27.10.2022

9. Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne u dzieci i młodzieży
Prowadzący: Łukasz Szostakiewicz  – 28.10.2022

10. Uczeń ze spektrum autyzmu w szkole i przedszkolu
Prowadząca: Weronika Pietrzak – 02.11.2022

11. Zaburzenia snu u dzieci i młodzieży. Zasady postępowania 
Prowadzący: Łukasz Szostakiewicz – 03.11.2022

12. Uzależnienia od substancji psychoaktywnych u młodzieży
Prowadząca: Katarzyna Bosowska – 09.11.2022

13. Stany nagłe, postępowanie w szkole z pacjentem zagrożonym 
Prowadzący: Łukasz Szostakiewicz  – 10.11.2022

14. Rola szkoły w profilaktyce zachowań ryzykownych
Prowadząca: Anna Borucka – 16.11.2022

15. Lęk i jego oblicza. Wpływ lęku na funkcjonowanie dziecka w szkole i przedszkolu
Prowadząca: Weronika Pietrzak – 17.11.2022

16. Zaburzenia tożsamości płciowej 
Prowadzący: Łukasz Szostakiewicz – 18.11.2022

17. Zagrożenia cyberprzestrzeni – zjawiska w sieci, korzyści i zagrożenia, uzależnienia behawioralne oraz przemoc rówieśnicza 
Prowadząca: Małgorzata Kibart -23.11.2022

18. ADHD – dziecko z zaburzeniami hiperkinetycznymi i deficytem uwagi w systemie oświatowym 
Prowadząca: Weronika Pietrzak – 24.11.2022

Biblioteka

Książki
zobacz wszystkie
Filmy
zobacz wszystkie

O Programie Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym

W dniu 30 marca 2021 r. Rada Ministrów przyjęła Narodowy Program Zdrowia (NPZ) na lata 2021-2025. Celem strategicznym Narodowego Programu Zdrowia jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu.

Cele operacyjne NPZ obejmują:
1. Profilaktykę nadwagi i otyłości.
2. Profilaktykę uzależnień.
3. Promocję zdrowia psychicznego.
4. Zdrowie środowiskowe i choroby zakaźne.
5. Wyzwania demograficzne.

W ramach powyższych celów operacyjnych realizowane są zadania z zakresu zdrowia publicznego przez ministra właściwego do spraw zdrowia, we współpracy z właściwymi ministrami, zgodnie z działami administracji rządowej oraz inne podmioty wskazane w ustawie o zdrowiu publicznym.

W NPZ w ramach celu operacyjnego 3 – w części Zapobieganie Zachowaniom Samobójczym zaproponowany został katalog zadań z zakresu zapobiegania zachowaniom samobójczym.
Zadania w części Zapobieganie Zachowaniom Samobójczym:

1. Rozwijanie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych oraz czynników ryzyka i czynników chroniących z nimi związanych, w tym monitorowanie mediów, stosowanie zaleceń specjalistów (np. suicydologów, specjalistów zdrowia publicznego) w opracowywaniu materiałów informacyjnych i innych przekazów o charakterze medialnym przez instytucje publiczne oraz media publiczne
Realizatorzy: IPiN, MZ, MRD, MZS, MSW, KRRiT, MEN, MSWiN, MON, JST

2. Ograniczanie dostępu do metod dokonywania samobójstw w celu zmniejszenia liczby zachowań samobójczych we wszystkich grupach wiekowych, w tym wspieranie inicjatyw mających na celu poprawę bezpieczeństwa w różnych obiektach, np. mostach, wiaduktach, w obszarze infrastruktury kolejowej (m.in. stacje kolejowe, przejazdy, perony) i budynkach, a także podejmowanie racjonalnych działań w obszarze dostępności leków (OTC), środków medycznych i innych toksycznych substancji chemicznych wykorzystywanych w celach samobójczych
Realizatorzy: MBPiZP, MSW, MI, MZ, JST, Naczelna Izba Aptekarska

3. Opracowanie, wdrażanie i ewaluacja programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej ukierunkowanych na zapobieganie zachowaniom samobójczym, dostosowanych do potrzeb różnych populacji
Realizatorzy: IPiN, MZ, MEN, PTS, jednostka podległa MZ właściwa w sprawie uzależnień, ORE oraz MSW, MON, MS we współpracy z Koordynatorem w odniesieniu do służb mundurowych i osób osadzonych, JST

4. Zapewnienie dostępu do pomocy w kryzysie psychicznym przez dostęp do konsultacji za pośrednictwem narzędzi teleinformatycznych (w tym telefony wsparcia i zaufania, poradnie internetowe, infolinie i linie wsparcia), dostosowanej do potrzeb osób w różnym wieku
Realizatorzy: IPiN, MZ, MSW, MON, MEN, MRD, MZS, JST, podmioty wybrane w drodze konkursu ogłaszanego przez MZ

5. Opracowanie (przy udziale suicydologów i specjalistów zdrowia publicznego), aktualizacja, upowszechnianie i monitorowanie wdrażania standardów postępowania w przypadku ryzyka zachowań samobójczych skierowanych do adekwatnych grup osób i instytucji, m.in. służby zdrowia, pomocy społecznej, kadry pedagogicznej, rodziców, służb mundurowych, mediów i osób duchownych
Realizatorzy: IPiN, MZ, MEN, MRD, MZS, MS, MSW, MRMNiE, MON, PTS

6. Rozwój kompetencji pracowników ochrony zdrowia, pracowników oświaty, pomocy społecznej, służb mundurowych, osób duchownych i innych grup zawodowych, w zakresie wczesnego wykrywania symptomów zachowań samobójczych oraz podejmowania interwencji wobec osób przejawiających zachowania samobójcze
Realizatorzy: IPiN, MZ, MSWiN, MRD, MZS, MP, MS, MSW, MRMNiE, MON, ORE, JST)

7. Rozwój kompetencji przedstawicieli środków masowego przekazu, w szczególności dziennikarzy, redaktorów, sekretarzy redakcji, wydawców
Realizatorzy: IPiN

8. Monitorowanie sytuacji epidemiologicznej, zachowań samobójczych, postaw społecznych
Realizatorzy: IPiN, MZ, MS, MSW, KGP, MON

9. Prowadzenie działalności naukowo-badawczej, w tym prowadzenie badań ukierunkowanych na monitorowanie zachowań samobójczych w różnych populacjach, z uwzględnieniem metod dokonywania zamachów samobójczych, a także prowadzenie badań ukierunkowanych na identyfikację nowych i monitorowanie znanych czynników ryzyka i czynników chroniących, w tym prowadzenie badań w zakresie wpływu mediów na zachowania samobójcze
Realizatorzy: IPiN, MZ, PTS, jednostka podległa MZ właściwa w sprawie uzależnień oraz MSW, MON, MEN, MSWiN

10. Koordynacja działań na rzecz zapobiegania zachowaniom samobójczym określonych w NPZ, z uwzględnieniem możliwości utworzenia i prowadzenia Biura do Spraw Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym
Realizatorzy: MZ, IPiN

Strona internetowa zrealizowana w ramach zadania 10.