PROGRAM Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym

Zadanie realizowane ze środków
Narodowego Programu Zdrowia
na lata 2021-2025,
finansowane przez Ministra Zdrowia

Dlaczego?

W sytuacjach trudnych, z którymi nie możemy sobie poradzić – tracimy nadzieję. Wtedy nierzadko przychodzą czarne myśli, rezygnacyjne, czasem samobójcze. Jak w takich chwilach dajemy sobie radę? Co pomaga? Co nie pomaga? Do kogo zwracamy się o ratunek czy pomoc? Gdzie i u kogo znajdujemy wsparcie?

Samobójstwo to śmierć, której możemy zapobiec. Bądźmy wrażliwi na siebie nawzajem. Korzystajmy z pomocy specjalistów.

Celem realizatorów Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym jest skuteczna profilaktyka i zmniejszenie liczby samobójstw w Polsce. Chcemy łączyć dobre doświadczenia, korzystać z dorobku nauki i działać wspólnie!

Kto?

Po wielu latach wspólnych działań środowisk naukowych, organizacji pozarządowych i instytucji publicznych został wprowadzony w życie Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w ramach celu 3 czyli Promocja Zdrowia Psychicznego. Dużą rolę w opracowaniu tego Programu odegrał zespół ekspertów skupiony w Zespole Roboczym ds. zapobiegania depresji i samobójstwom przy Radzie ds Zdrowia Publicznego przy Ministerstwie Zdrowia.

Instytutowi Psychiatrii i Neurologii (IPiN) w Warszawie powierzono koordynację realizacji wszystkich zadań określonych w tej części NPZ. Na terenie IPiN działa Biuro ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym powołane w celu koordynacji oraz prowadzenia działań określonych w Programie Zapobieganie Zachowaniom Samobójczym. IPiN powołał Radę Konsultacyjną złożoną z ekspertów z zakresu zdrowia publicznego, różnych dziedzin medycyny, psychologii a także przedstawicieli organizacji pozarządowych i jednostek samorządu terytorialnego w celu wyboru szczegółowych działań i ich zakresu poddane interdyscyplinarnej konsultacji.

W jaki sposób?

Zachowania samobójcze to globalny problem zdrowia publicznego. Śmiercią samobójczą umiera na świecie 700 tysięcy osób rocznie. Liczba osób podejmujących próby samobójcze jest 10-20 krotnie większa.

Zapobieganie zachowaniom samobójczym pozostaje wyzwaniem dla Wszystkich ludzi dobrej woli, służb publicznych, instytucji rządowych, samorządowych i pozarządowych, jako że wywiera na Wszystkich negatywny wpływ.

Celem wyznaczonym przez Światową Organizację Zdrowia jest obniżenie liczby samobójstw o jedną trzecią do roku 2030.

Doświadczenia krajów, które wdrożyły programy zapobiegania zachowaniom samobójczym, dowodzą, że profilaktyka jest skuteczna, czyli zmniejsza zachowań samobójczych.

W Polsce każdego dnia umiera śmiercią samobójczą 14 osób, czyli około 5 tysięcy osób rocznie (najczęściej są to mężczyźni i osoby w wieku produkcyjnym 30-70 lat). Dużym problemem zdrowia publicznego są samobójstwa dzieci i młodzieży w wieku 12-18 lat. Śmiercią samobójczą ginie w Polsce ok. 100 nastolatków rocznie.

Dane statystyczne o samobójstwach w Polsce są zbierane równolegle przez:
• Główny Urząd Statystyczny (ostatnie dane za rok 2019)
• Komendę Główną Policji (publikowane co roku)

W ostatnich 5 latach wskaźnik samobójstw (liczba osób zmarłych z powodu samobójstwa na 100 tysięcy mieszkańców) utrzymywał się na podobnym poziomie tj. ponad 11/100 tysięcy). Dotyczy to również 2020 roku (pierwszego roku pandemii Covid-19).

Po wielu latach wspólnych działań środowisk naukowych, organizacji pozarządowych i instytucji publicznych w 2021 roku został wprowadzony w życie Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w ramach Narodowego Programu Zdrowia (na lata 2021-2025). Dużą rolę w opracowaniu tego Programu odegrał zespół ekspertów skupiony w Zespole Roboczym ds. zapobiegania depresji i samobójstwom przy Radzie ds Zdrowia Publicznego przy Ministerstwie Zdrowia.

Głównym celem programu jest zapobieganie samobójstwom poprzez:
• Zwiększenie dostępu do pomocy dla osób w kryzysie samobójczym
• Zwiększenie kompetencji osób udzielających pomocy
• Programy profilaktyczne skierowane do różnych populacji
• Ograniczenie dostępu do metod popełnienia samobójstwa
• Poprawę monitorowania prób i zgonów samobójczych
• Oraz prowadzenie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych
• Prowadzenie badań naukowych
• Współpracę z mediami oraz monitoring mediów w zakresie podejmowania przez nie tematyki zachowań samobójczych.

Program jest oparty na strategiach mających naukowe dowody skuteczności oraz na rzetelnych źródłach danych o zjawisku zachowań samobójczych.

Kalendarium wydarzeń

Zamachy samobójcze w Polsce: analiza danych za lata 2018-2021

W dniu 27 stycznia 2022 roku o godzinie 10:00 w Instytucie Psychiatrii i Neurologii odbędzie się konferencja prasowa pt. „Zamachy samobójcze w Polsce: analiza danych za lata 2018-2021”.
Zapraszamy do oglądania konferencji on-line na kanale Biura w serwisie YouTube.

Poznanie potrzeb różnych grup zawodowych w zakresie wczesnego wykrywania zachowań samobójczych

Od końca listopada 2021 roku do lutego 2022 roku rozpoczęto ankietowe poznanie potrzeb w zakresie wczesnego wykrywania zachowań samobójczych skierowane do przedstawicieli zawodów medycznych, kadry pedagogicznej, psychologów, pracowników społecznych, pracowników służb mundurowych, pracowników służby więziennej, kuratorów sądowych oraz oraz osób duchownych.

Badanie jest anonimowe, ankietowe (w wersji edytowalnej oraz on-line).

Aktualna ilość nadesłanych ankiet: 16 575 (stan na 25.01.2022).

Zamachy samobójcze w Polsce w 2021 roku

Zamachy samobójcze w Polsce styczeń-listopad 2021 roku, na podstawie danych Komendy Głównej Policji.

Biblioteka

Książki
zobacz wszystkie
Filmy
zobacz wszystkie

O Programie Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym

W dniu 30 marca 2021 r. Rada Ministrów przyjęła Narodowy Program Zdrowia (NPZ) na lata 2021-2025. Celem strategicznym Narodowego Programu Zdrowia jest zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu.

Cele operacyjne NPZ obejmują:
1. Profilaktykę nadwagi i otyłości.
2. Profilaktykę uzależnień.
3. Promocję zdrowia psychicznego.
4. Zdrowie środowiskowe i choroby zakaźne.
5. Wyzwania demograficzne.

W ramach powyższych celów operacyjnych realizowane są zadania z zakresu zdrowia publicznego przez ministra właściwego do spraw zdrowia, we współpracy z właściwymi ministrami, zgodnie z działami administracji rządowej oraz inne podmioty wskazane w ustawie o zdrowiu publicznym.

W NPZ w ramach celu operacyjnego 3 – w części Zapobieganie Zachowaniom Samobójczym zaproponowany został katalog zadań z zakresu zapobiegania zachowaniom samobójczym.
Zadania w części Zapobieganie Zachowaniom Samobójczym:

1. Rozwijanie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych oraz czynników ryzyka i czynników chroniących z nimi związanych, w tym monitorowanie mediów, stosowanie zaleceń specjalistów (np. suicydologów, specjalistów zdrowia publicznego) w opracowywaniu materiałów informacyjnych i innych przekazów o charakterze medialnym przez instytucje publiczne oraz media publiczne
Realizatorzy: IPiN, MZ, MRD, MZS, MSW, KRRiT, MEN, MSWiN, MON, JST

2. Ograniczanie dostępu do metod dokonywania samobójstw w celu zmniejszenia liczby zachowań samobójczych we wszystkich grupach wiekowych, w tym wspieranie inicjatyw mających na celu poprawę bezpieczeństwa w różnych obiektach, np. mostach, wiaduktach, w obszarze infrastruktury kolejowej (m.in. stacje kolejowe, przejazdy, perony) i budynkach, a także podejmowanie racjonalnych działań w obszarze dostępności leków (OTC), środków medycznych i innych toksycznych substancji chemicznych wykorzystywanych w celach samobójczych
Realizatorzy: MBPiZP, MSW, MI, MZ, JST, Naczelna Izba Aptekarska

3. Opracowanie, wdrażanie i ewaluacja programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej ukierunkowanych na zapobieganie zachowaniom samobójczym, dostosowanych do potrzeb różnych populacji
Realizatorzy: IPiN, MZ, MEN, PTS, jednostka podległa MZ właściwa w sprawie uzależnień, ORE oraz MSW, MON, MS we współpracy z Koordynatorem w odniesieniu do służb mundurowych i osób osadzonych, JST

4. Zapewnienie dostępu do pomocy w kryzysie psychicznym przez dostęp do konsultacji za pośrednictwem narzędzi teleinformatycznych (w tym telefony wsparcia i zaufania, poradnie internetowe, infolinie i linie wsparcia), dostosowanej do potrzeb osób w różnym wieku
Realizatorzy: IPiN, MZ, MSW, MON, MEN, MRD, MZS, JST, podmioty wybrane w drodze konkursu ogłaszanego przez MZ

5. Opracowanie (przy udziale suicydologów i specjalistów zdrowia publicznego), aktualizacja, upowszechnianie i monitorowanie wdrażania standardów postępowania w przypadku ryzyka zachowań samobójczych skierowanych do adekwatnych grup osób i instytucji, m.in. służby zdrowia, pomocy społecznej, kadry pedagogicznej, rodziców, służb mundurowych, mediów i osób duchownych
Realizatorzy: IPiN, MZ, MEN, MRD, MZS, MS, MSW, MRMNiE, MON, PTS

6. Rozwój kompetencji pracowników ochrony zdrowia, pracowników oświaty, pomocy społecznej, służb mundurowych, osób duchownych i innych grup zawodowych, w zakresie wczesnego wykrywania symptomów zachowań samobójczych oraz podejmowania interwencji wobec osób przejawiających zachowania samobójcze
Realizatorzy: IPiN, MZ, MSWiN, MRD, MZS, MP, MS, MSW, MRMNiE, MON, ORE, JST)

7. Rozwój kompetencji przedstawicieli środków masowego przekazu, w szczególności dziennikarzy, redaktorów, sekretarzy redakcji, wydawców
Realizatorzy: IPiN

8. Monitorowanie sytuacji epidemiologicznej, zachowań samobójczych, postaw społecznych
Realizatorzy: IPiN, MZ, MS, MSW, KGP, MON

9. Prowadzenie działalności naukowo-badawczej, w tym prowadzenie badań ukierunkowanych na monitorowanie zachowań samobójczych w różnych populacjach, z uwzględnieniem metod dokonywania zamachów samobójczych, a także prowadzenie badań ukierunkowanych na identyfikację nowych i monitorowanie znanych czynników ryzyka i czynników chroniących, w tym prowadzenie badań w zakresie wpływu mediów na zachowania samobójcze
Realizatorzy: IPiN, MZ, PTS, jednostka podległa MZ właściwa w sprawie uzależnień oraz MSW, MON, MEN, MSWiN

10. Koordynacja działań na rzecz zapobiegania zachowaniom samobójczym określonych w NPZ, z uwzględnieniem możliwości utworzenia i prowadzenia Biura do Spraw Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym
Realizatorzy: MZ, IPiN

Strona internetowa zrealizowana w ramach zadania 10.